«آزادی خواهی و انسانگرایی در نظام تربیتی علوی» عنوان سخنرانی دکتر علیرضا رحیمی مدیرعامل انتشارات سروش در آیین رونمایی سه کتاب در حوزه تعلیم و تربیت از حجت الاسلام و المسلمین محمدتقی رهبر در 25 آبان ماه 1404 در فرهنگسرای رسانه بود.

 

 

دکتر علیرضا رحیمی در بخشی از سخنرانی خود چنین گفت:

ادعایی گزاف نیست اگر بگویم آن چه بشریت برای مهمترین و دشوارترین امور زندگی خود، یعنی «تربیت» و «حکومت» نیاز دارد، بی کم و کاست، در سخنان علی ع -خصوصا در نهج البلاغه- به روشنی و در کمال فصاحت و بلاغت آمده است.
علی ع با کشفِ رازهای بیشمارِ دو مقوله تربیت و حکومت، رابطه میان این دو را از دیدگاه خود نشان داده و در سفارشهای خود، شأن تربیتی دین و رهبر دینی را تبیین کرده است. اندیشه های تربیتی و حکومتی آن حضرت چنان ژرف است که هیچ غواص ماهری را توان دستیابی به عمق آن نیست اما با کمی تأمل در گفتار و کردار علی به خوبی میتوان دریافت که از دیدگاه وی «اصل، تربیت است نه حکومت» و «حکومت باید در خدمت تربیت و برای آن باشد.»

اهمیت تربیت، در دیدگاه علی(ع) آن چنان است که وی را در میانۀ کارزاری خطیر، به نگارش نامه ای برای فرزندِ خود واداشته است!… اما ساده اندیشی است اگر آن را صرفا نامه پدری برای فرزند خود بدانیم، بلکه نامه ای است که هر انسانی می تواند مخاطب آن باشد و اندرزی است که هر پدر حکیم و فرزانه ای می تواند برای فرزندانش، شاگردانش و حتی همۀ مردمش داشته باشد. این، منشوری تربیتی برای همه انسانهاست از آن جهت که انسان و مخلوق خدا هستند و دارای صفات و ویژگیهایی هستند که شناسایی آنها برای رشد و تعالی آدمی ضروری است.براین اساس، بنده در سخنانم از میان همۀ آنچه تربیت تلقی شده و تربیتی نامیده می‌شود به سراغ اندیشه و دیدگاهی میروم که می توان آن را «نظام تربیت علوی» نامید.

آنهایی که با سخن و اندیشه علی(ع) آشنایی دارند، صرف نظر از شخصیت تاریخی یا جایگاه او نزد مسلمانان و بخصوص شیعیان، با اندکی تأمل در کلام و رفتار او، بخوبی این ویژگی انسان گرایانه او را تصدیق می کنند.
در تربیت علوی، اندیشه “آزادی خواهی”(حفظ حریت) و “انسان‌گرایی”(حفظ حرمت و کرامت) اساسی ترین اصل نظری و در واقع نقطۀ آغازینِ همه اقدامات تربیتی تلقی می شود، زیرا نقطۀ آغاز و انجامِ علم و نیز عمل تربیت و موضوع اساسی آن، انسان است. “انسان چونان یک فرد” و “انسان چونان عضوی از جامعه انسانی” و این انسان، در فرهنگ اسلامی، موجودی آزاد و مختار وصاحب اراده است.