کتاب «قانون» دوره 8 جلدی

کتاب «قانون» اثر فاخر و حجیم ابن‌سینا، یکی از مهم‌ترین منابع پزشکی در دوران اسلامی به‌شمار می‌رود. نسخه‌های خطی متعددی از این اثر در ایران و دیگر نقاط جهان باقی مانده است. به‌دلیل اهمیت فوق‌العاده آن و نقش مؤثرش در شکل‌گیری مکتب پزشکی اروپا، ترجمه‌های مختلفی از آن به زبان‌های اروپایی ترجمه شده و چاپ‌های متعددی در اروپا منتشر گردید.

«القانون فی الطب» مهم‌ترین تالیف پزشکی ابن‌سینا و دایره‌المعارفی جامع در این حوزه است که در قرون وسطی به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و تاثیرگذارترین کتاب‌های پزشکی اروپا شناخته می‌شد. این اثر بر کتاب «الحاوی» رازی، «طب مالکی» اهوازی و حتی آثار جالینوس برتری یافت و به‌مدت شش قرن، مرجع اصلی بسیاری از آثار پزشکی بود. دلیل این تاثیرگذاری، ارائه مطالب دقیق و تامل‌برانگیز در زمینه طب و درمان است. افزون بر آن، «قانون» در حوزه پزشکی سنتی و داروشناسی نیز اطلاعات ارزشمندی ارائه می‌دهد که برای خوانندگان جذاب و آموزنده است.

ساختار کتاب «قانون» شامل هفت کتاب است. هر کتاب به چند فن، هر فن به چند تعلیم، و هر تعلیم نیز به فصل‌هایی تقسیم می‌شود. البته این تقسیم‌بندی در سراسر اثر یکسان نیست؛ به‌طور مثال، کتاب‌های اول و سوم به چند فن، کتاب دوم به دو مقاله، و کتاب چهارم نیز به چند فن تقسیم شده‌اند.

مباحث کتاب‌های «قانون» از کلیات علم طب آغاز می‌شود و جنبه‌های مختلف این دانش را بررسی می‌کند. یکی از کتاب‌ها به داروهای مفرده اختصاص دارد و کتاب دیگر به بیماری‌های جزئی که اعضای مختلف بدن را از سر تا پا درگیر می‌کنند، می‌پردازد.

در کتاب اول، که به کلیات اختصاص دارد، موضوعاتی چون تعریف علم پزشکی، ارکان بدن، اخلاط چهارگانه، اعضای بدن، نیروهای حیاتی، شناخت بیماری‌ها، حفظ سلامت، مرگ و روش‌های درمان تحلیل شده‌اند.

کتاب دوم به اصول داروشناسی می‌پردازد و خواص و کیفیت داروها را بررسی می‌کند. همچنین فهرستی از حدود ۸۰۰ داروی مفرده (غیرترکیبی) عمدتاً گیاهی، به‌صورت مرتب‌شده بر اساس حروف الفبا ارائه شده است.

در کتاب سوم، بیماری‌های مختلف بدن انسان از سر تا پا بررسی شده و راهکارهای درمانی گوناگون برای هر یک مطرح گردیده است.

کتاب چهارم به بیماری‌هایی اختصاص دارد که به عضو خاصی تعلق ندارند و بیشتر با تب‌ها و حالات عمومی بدن مرتبط‌اند. کتاب پنجم نیز به داروهای مرکب مانند پادزهرها، قرص‌ها، شربت‌ها و سایر ترکیبات دارویی می‌پردازد و حدود ۶۵۰ داروی ترکیبی را شرح می‌دهد.

شایان ذکر است که نسخه منتشرشده این اثر در قالب یک دوره ۸ جلدی ارائه شده که شامل ۷ کتاب اصلی و یک جلد نمایه موضوعی است.